Νεφερτάρι Μεριμούτ - Η πιο όμορφη από όλες τις Βασίλισσες της Αιγύπτου

 

 

Γράφει η Αμάντα Πιερρή, 

Στην καυτή άμμο της αιγυπτιακής ερήμου, εκεί που ο χρόνος μοιάζει να σβήνει τα ίχνη των κοινών θνητών, υπάρχει ένα όνομα που αρνείται να ξεθωριάσει. Νεφερτάρι Μεριμούτ. Για τους σύγχρονους αρχαιολόγους είναι η «Μεγάλη Βασιλική Σύζυγος» της 19ης Δυναστείας. Για την ιστορία της τέχνης είναι ο ένοικος του ομορφότερου τάφου που ανακαλύφθηκε ποτέ. Για τον ισχυρότερο άνδρα του αρχαίου κόσμου, τον Φαραώ Ραμσή Β΄ τον Μέγα, απλώς ήταν η απόλυτη αιτία της υπαρξίας του....

 

Σε μια εποχή όπου οι γάμοι των ηγεμόνων ήταν σκάκι πολιτικής σκοπιμότητας και τα χαρέμια αριθμούς εκατοντάδων γυναικών, ο Ραμσής και η Νεφερτάρι συνέθεσαν ένα μοναδικό έπος.

 

Ένα ειδύλλιο που ξεπέρασε τα όρια του παλατιού, αποτυπώθηκε σε κολοσσιαίους ναούς και μετατράπηκε σε θρησκευτική λατρεία. Αυτή είναι η ιστορία της, από την αυγή της γέννησής της μέχρι το αιώνιο λυκόφως της στην Κοιλάδα των Βασιλισσών.

 

Η Γέννηση μιας Πριγκιπίσσας της Θήβας

 

Η ακριβής γέννηση της Νεφερτάρι χάνεται στις σκιές του 13ου αιώνα π.Χ. (περίπου το 1300 π.Χ.). Αν και ορισμένες πηγές τη θέλουν να γεννηθούν στη θρυλική πόλη των Θηβών (το σημερινό Λούξορ), η καταγωγή της παρέμενε για χρόνια γρίφο. Δεν έφερε ποτέ τον τίτλο «Κόρη του Βασιλιά», γεγονός που υποδηλώνει ότι δεν ήταν άμεση θυγατέρα κάποιου Φαραώ.

 

Ωστόσο, η ανακάλυψη ενός μικρού διακοσμητικού κουμπιού (κομβίου) στον τάφο της, το οποίο έφερε το βασιλικό έμβλημα (δέλτο) του Φαραώ Άι (Ay) της 18ης Δυναστείας, άλλαξε τα δεδομένα. Οι ιστορικοί εικάζουν ότι η Νεφερτάρι ήταν ευγενική καταγωγή, πιθανότατα δισέγγονη του Άι, γεγονός που τη συνέδεε με τη δυναστεία του Τουταγχαμών και της Νεφερτίτης.

 

Το όνομά της, Νεφερτάρι, δεν ήταν απλώς ένας προσδιορισμός· ήταν μια προφητεία. Στην αρχαία αιγυπτιακή γλώσσα σήμαινε «Η πιο όμορφη από όλες» ή «Η ωραία σύντροφος». Καθώς μεγάλωνε στις αυλές των Θηβών, δεν εκπαιδεύτηκε μόνο στις τέχνες της γυναικείας γοητείας. Η Νεφερτάρι έμαθε να διαβάζει και να γράφει ιερογλυφικά, μια γυναίκα εξαιρετικά σπάνια δεξιότητα για τις μέρες της, ακόμα και της ανώτατης αριστοκρατίας. Η ευφυΐα της και η διπλωματική της οξύνοια άρχισαν να διαφαίνονται πριν ακόμα συναντήσει το πεπρωμένο της.

 

 

« Νεφερτάρι & Ραμσής Β΄: Ο Μεγάλος Έρωτας που χαράχτηκε στην Αιωνιότητα»

 

Η Γνωριμία, ο Γάμος και ο Νεανικός Έρωτας

Όταν ο Ραμσής ήταν ακόμα ένας έφηβος πρίγκιπας, διάδοχος του θρόνου του πατέρα του, Σετί Α΄, η καρδιά του δεν ήταν ελεύθερη. Σε ηλικία μόλις 15 ετών, ο νεαρός πρίγκιπας συνάντησε τη 13χρονη Νεφερτάρι. Ένας έρωτας με την πρώτη ματιά, από εκείνους που οι ποιητές της εποχής περιέγραφαν ως «άγγιγμα των θεών».

Ο γάμος τους τελέστηκε πριν ο Ραμσής ανέβει στον θρόνο. Όταν ο Σετί Α΄ απεβίωσε και ο Ραμσής Β΄ στέφθηκε Φαραώ, η Νεφερτάρι πήρε τη θέση της δίπλα του ως η Μεγάλη Βασιλική Σύζυγος.

 

Παρά το γεγονός ότι ο Ραμσής, ακολουθώντας την παράδοση, απέκτησε σύντομα και άλλες κύριες συζύγους , η Νεφερτάρι παρέμεινε η απόλυτη βασίλισσα της καρδιάς του. Μαζί απέκτησαν τουλάχιστον έξι παιδιά, ανάμεσά τους τον πρωτότοκο γιο και διάδοχο Αμούν-χερ-κέπεσεφ και την πανέμορφη πριγκίπισσα Μεριταμέν. Η παρουσία της στο πλευρό του δεν ήταν διακοσμητική· ήταν ο σταθερός του φάρου στις συμπληγάδες της εξουσίας.

 

Η Συμβασιλεία και ο Διπλωματικός της Ρόλος

 

Η Νεφερτάρι δεν έκλεισε ποτέ στους χρυσούς τοίχους των Βασιλικών διαμερισμάτων. Ήταν μια αληθινή πολιτική εταίρος. Εμφανίζεται σε ανάγλυφα να συνοδεύει τη Ραμσή στις μεγάλες στρατιωτικές του εκστρατείες, στις θρησκευτικές τελετές των Θηβών αλλά και στα εγκαίνια των μνημείων.

Κατείχε τον τίτλο «Κυρά των Δύο Χωρών», που υποδηλώνει τη διοικητική της ισχύ τόσο στην Άνω όσο και στην Κάτω Αίγυπτο.

Η μεγαλύτερη, ωστόσο, συνεισφορά της καταγράφηκε στο πεδίο της διπλωματίας. Μετά τη σφοδρή και την αιματηρή Μάχη του Καντές, η Αίγυπτος και η Αυτοκρατορία των Χετταίων αναζητούσαν μια γέφυρα ειρήνης. Η Νεφερτάρι χρησιμοποίησε τη μόρφωσή της για να στείλει προσωπικές επιστολές και πολύτιμα δώρα στη Βασιλεία Πουτουχέπα των Χετταίων.

 

Σε μια από τις διασωθείσες επιστολές της, γραμμένη σε σφηνοειδή γραφή, η Νεφερτάρι γράφει:

«Εγώ, η αδελφή σου, είμαι καλά και η χώρα μου είναι καλά. Είθε ο θεός των Χετταίων και ο θεός της Αιγύπτου να φέρουν την ειρήνη και την αδελφοσύνη μας».

Αυτή η «γυναικεία διπλωματία» λειτούργησε ως ο καταλύτης για την υπογραφή της πρώτης επίσημης συνθήκης ειρήνης στην ιστορία, αποδεικνύοντας ότι η Νεφερτάρι ήταν μια γυναίκα που μπορούσε να επηρεάσει τη μοίρα ολόκληρων λαών.

 

Τα Δώρα του Φαραώ – «Αυτή για την οποία λάμπει ο Ήλιος»

 

Ο έρωτας του Ραμ για τη Νεφερτάρη δεν εκφραζόταν μόνο με λόγια, αλλά με αρχιτεκτονικά θαύματα που προκαλούν δέος μέχρι σήμερα. Ο Φαραώ της χάρισε τον πιο ποιητικό τίτλο που έγραψε ποτέ για γυναίκα: «Η γυναίκα για την οποία ανατέλλει ο ήλιος».

 

Οι τίτλοι της Νεφερτάρι αποκαλύπτουν την πλήρη έκταση του κύρου και της επιρροής της στη βασιλική αυλή. Κατείχε τον τίτλο Μεγάλη Βασιλική Σύζυγος, ο οποίος επιβεβαίωσε τη θέση της ως κύριας βασίλισσας και την ξεχώρισε από τις πολλές άλλες συζύγους της Ραμσής Β'.

 

Επίσης γνωστή ως Κυρία των Δύο Χωρών, ένας τίτλος που συμβόλιζε την εξουσία τόσο στην Άνω όσο και στην Κάτω Αίγυπτο και ο οποίος παραδοσιακά συνδεόταν με την ίδια τη βασιλεία.

 

Ένας άλλος σημαντικός τίτλος ήταν η Σύζυγος του Θεού, ο οποίος τη συνέδεε άμεσα με τις τελετουργίες του ναού και τη θεία λειτουργία, υποδεικνύοντας ότι έπαιζε ρόλο στη θρησκευτική ζωή του βασιλείου που ξεπερνούσε την τυπική παρουσία.

 

Εκτός από αυτούς τους επίσημους τίτλους, περιγραφόταν σε επιγραφές με εκφράσεις όπως «Γλυκιά της Αγάπης», «Μεγάλη των Εγκώμων» και «Κυρία της Χάρη». Μεταξύ των πιο διάσημων φράσεων που συνδέονται με αυτήν είναι η επιγραφή στο Αμπού Σιμπέλ, στην οποία ο Ραμσής Β' αναφέρεται σε αυτήν ως «αυτή για την οποία λάμπει ο ήλιος». Αυτή η φράση δεν είναι απλώς ρομαντική. φέρει συμβολικό νόημα, υποδηλώνοντας ότι η υπάρξη της ήταν ευθυγραμμισμένη με την κοσμική αρμονία και τη θεϊκή εύνοια.

 

Ο συνδυασμός πολιτικών, θρησκευτικών και ποιητικών τίτλων τοποθετεί τη Νεφερτάρι σε μια κατηγορία βασιλικών γυναικών των οποίων η θέση πλησίαζε, αν και ποτέ δεν ήταν πλήρως ισότιμη, με αυτή του ίδιου του Φαραώ.

 

Η σχέση μεταξύ της Ραμσής Β' και της Νεφερτάρι είναι μια από τις πιο συναρπαστικές πτυχές της ιστορικής της κληρονομιάς, όχι λόγω των διασωμένων προσωπικών επιστολών με τη σύγχρονη έννοια, αλλά λόγω της μνημειώδους κλίμακας στην οποία εκφράστηκε η σημασία της.

 

Γύρω στα μέσα της βασιλείας του Ραμσή Β', μεταξύ περίπου 1264 και 1244 π.Χ., ανέθεσε την κατασκευή του Μικρού Ναού στο Αμπού Σιμπέλ, αφιερωμένου στο Νεφερτάρι και τη θεά Αθώρ. Αυτή ήταν μια εξαιρετική πράξη, καθώς ναοί αυτής της κλίμακας σχεδόν πάντα προορίζονταν για θεούς ή βασιλιάδες.

 

Ο ναός αυτός, λαξευμένος στα βάθη της Νουβίας, αφιερώθηκε στη θεά Άθωρ (τη θεά του έρωτα και της ομορφιάς) και στη θεοποιημένη μορφή της Νεφερτάρι.

 

Στην πρόσοψη του ναού, ο Ραμσής έκανε κάτι που παραβίαζε κάθε αιγυπτιακό πρωτόκολλο χιλιετιών: διέταξε τα τέσσερα αγάλματα του ίδιου και τα δύο της Νεφερτάρι να λαξεύουν στο ίδιο ακριβώς μέγεθος (πάνω από 10 μέτρα ύψος). Στην αρχαία Αίγυπτο, οι σύζυγοι εικονίζονταν πάντα να φτάνουν μόλις μέχρι το γόνατο του Φαραώ. Με αυτή την πράξη, ο Ραμσή διακήρυξε σε όλη την αυτοκρατορία και στους αιώνες, ότι η Νεφερτάρι ήταν η απόλυτη ισότιμη σύντροφός του, μια ζωντανή θεά επί της γης.

 

Πέρα από τους ναούς, ο Ραμσής την έραινε με χρυσά περιδέραια, πολύτιμους λίθους, βασιλικούς μανδύες από εξαιρετικής ποιότητας λινό και αρώματα φερμένα από τις μακρινές χώρες του Πουντ. Κάθε δώρο του ήταν μια προσπάθεια να παγιδεύσει την εφήμερή ομορφιά της στην αιωνιότητα.

Ο Ραμσής Β΄ δεν εξέφρασε τον ερωτά του για τη Νεφερτάρη μόνο μέσα από γιγαντιαία οικοδομήματα, αλλά και μέσα από την ποίηση, αφήνοντας πίσω του μερικά από τα πιο τρυφερά γραπτά της αρχαιότητας. Στους τοίχους των ναών και του τάφου της, ο Φαραώ διέταξε τους γραφείς να χαράξουν ερωτικά ποιήματα και λόγια που έμοιαζαν με προσωπικές επιστολές προς την αιωνιότητα.

Στα κείμενα αυτά, ο ισχυρότερος άνδρας του κόσμου λυγίζει μπροστά στην παρουσία της και γράφει με πρωτόγνωρο λυρισμό:

«Είναι εκείνη για την οποία λάμπει ο ήλιος... Μόλις περνά, κλέβει την καρδιά μου».

 

Η έμφαση στα γραπτά της Ραμσής δεν βρίσκεται στην πολιτική της θέσης, αλλά στην απόλυτη πνευματική και σωματική της γοητεία. Την αποκαλεί «Γλυκιά στην Αγάπη», «Πανέμορφη στο Πρόσωπο» και «Κυρά της Χάρη».

 

Ο έρωτάς τους περιγράφεται ως μια κοσμική δύναμη· για τον Ραμσή, η Νεφερτάρη δεν ήταν απλώς μια σύζυγος, αλλά η ίδια η προσωποποίηση της θεάς του έρωτα, της Άθωρ.

 

Ακόμα και μετά τον πρόωρο θάνατό της, οι «επιστολές» του στους τοίχους του τάφου της QV66 μετατρέπονται σε έναν θρησκευτικό ερωτικό θρήνο, όπου ο Φαραώ παρακαλά τους θεούς του Κάτω Κόσμου να προσελκύσει την αγαπημένη του, αποδεικνύεται ότι ο θάνατος δεν μπόρεσε να τον σβήσει.

 

Η μοίρα, ωστόσο, αποδείχθηκε σκληρή για το ερωτευμένο βασιλικό ζευγάρι. Παρά τη θεϊκή της υπόσταση, η Νεφερτάρη παρέμεινε θνητή. Κατά τη διάρκεια των εργασιών και των εγκαινίων του συγκροτήματος του Αμπού Σιμπέλ, γύρω στο 24ο έτος της βασιλείας του Ραμσή (περίπου το 1255 π.Χ.), η υγεία της βασίλισσας είχε ραγδαία αλλαγή. Σύγχρονες αναλύσεις στα ελάχιστα οστά που πιστεύεται ότι ανήκουν στην κατηγορία ότι υπέφερε από σοβαρή οστεοαρθρίτιδα.

Η Νεφερτάρη δεν κατάφερε να απολαύσει πολύ το αρχιτεκτονικό δώρο του συζύγου της. Πέθανε σε ηλικία περίπου 40 με 50 ετών. Ο θάνατός της βύθισε τον Ραμσή σε βαθύ πένθος. Ο άνδρας που είχε κατακτήσει τον γνωστό κόσμο, που είχε λυγίσει αυτοκρατορίες, βρέθηκε ανήμπορος μπροστά στην απώλεια της μοναδικής γυναίκας που αγάπησε πραγματικά.

 

Τη θέση της στα επίσημα καθήκοντα πήρε η κόρη της, Μεριταμέν, όμως το κενό στην καρδιά του Φαραώ δεν καλύφθηκε ποτέ, παρόλο που έζησε άλλα 40 χρόνια μετά από εκείνη.

QV66 - «Καπέλα Σιστίνα» του Κάτω Κόσμου 

Ο τελευταίος και πιο εντυπωσιακός φόρος τιμής του Ραμσή στη Νεφερτάρι ήταν η κατοικία της για τη μεταθανάτια ζωή. Ο τάφος της, με τον κωδικό QV66 στην Κοιλάδα των Βασιλισσών, ανακαλύφθηκε το 1904 από τον Ιταλό αρχαιολόγο Ερνέστο Σκιαπαρέλι και άφησε την παγκόσμια κοινότητα άφωνη.

 

Οι τοίχοι του τάφου είναι καλυμμένοι με τις πιο ζωντανές, λεπτομερείς και αριστουργηματικές τοιχογραφίες της αιγυπτιακής αρχαιότητας, κερδίζοντας δικαίως τον τίτλο «Η Καπέλα Σιστίνα της αρχαίας Αιγύπτου».

 

Οι ζωγράφοι του Φαραώ χρησιμοποίησαν τεχνική σκιάσης στα μάγουλα και στα μάτια της —κάτι πρωτοποριακό για την εποχή— αποδίδοντας την απαλή της ομορφιά. Οι τοιχογραφίες δεν δείχνουν τη Ραμσή, δείχνουν αποκλειστικά τη Νεφερτάρι στο μοναχικό της ταξίδι προς την αθανασία.

 

Η βασίλισσα απεικονίζεται να φορά έναν διάφανο λευκό μανδύα, να παίζει σενέτ (ένα αρχαίο επιτραπέζιο παιχνίδι που συμβολίζει το πέρασμα στον άλλο κόσμο), και να καθοδηγείται από το χέρι από τις θεές Ίσιδα, Άθωρ και Μάατ.

 

Στην οροφή, ένας καταγάλανος ένας ουρανός προστατεύει αιώνια το πνεύμα της. Αν και ο τάφος είχε συληθεί από την αρχαιότητα και οι θησαυροί της είχαν κλαπεί, οι τοίχοι αυτοί παρέμειναν το απόλυτο ερωτικό γράμμα της Ραμσής, που άντεξε 3.300 χρόνια.

 

 

Πηγές & Βιβλιογραφία

1. Κίτσεν, Κένεθ Α. – Ο Φαραώ Θριαμβευτής: Η ζωή και η εποχή του Ραμσή Β΄, βασιλιά της Αιγύπτου.       Aris & Phillips, 1982. (Η απόλυτη βιογραφία του Ραμσή και των συζύγων του).

2. Schiaparelli, Ernesto – Relazione sui lavori della Missione Archeologica Italiana in Egitto (1903-1920). (       Τα επίσημα ημερολόγια της ανακάλυψης του τάφου QV66).

3. Leblanc, Christian – Nefertari, l'aimée de Samout.       Éditions du Rocher, 1999. (Μια εξαιρετική μελέτη για τη ζωή και τον ρόλο της βασίλισσας).

4. The Hittite Royal Archives (Bogazköy) – Οι διασωθείσες πήλινες πινακίδες με την αλληλογραφία μεταξύ Νεφερτάρι και Πουτουχέπα.      

5. Ινστιτούτο Διατήρησης Γκετί – Σπίτι της Αιωνιότητας: Ο Τάφος του Νεφερτάρι.       1996. (Η πλήρης καταγραφή της αναστήλωσης του τάφου της).